Bí ẩn cuộc đời danh tướng Phan Văn Lân

Tháng Mười Một 6, 2015 at 12:31 sáng Để lại bình luận

BÍ ẨN CUÔC ĐỜI DANH TƯỚNG PHAN VĂN LÂN
Tổng trấn Bắc Hà
Phan Văn Lân là dang tướng của nhà Tây Sơn. Quê hương gốc gác của ông ở đâu, kết cục cuôc đời ông ra sao , con nhiều điều bí ẩn. Cuộc đời ông như một vệt sao băng , lóe lên tồi vụt tắt, không để lại dấu tích gì. Chính vì vậy mà có hiện tượng người nọ, người kia mạo nhận ông là tổ tiên dòng họ mình. Chúng ta thử lần theo lịch sử, dựng lại vài nét sơ lược cuộc đời của ông, mong sao sau này có đủ tư liệu để cung cấp cho bạn đọc đầy đủ hơn.
Theo cuốn sách Nhà Tây Sơn của Quách Tấn – Quách Giao (Sở VH-TT Nghĩa Bình, 1988) thì Phan Văn Lân đến với nhà Tây Sơn từ rất sớm.
Sách này viết: “Kế đó, có một tráng sĩ xin vào yết kiến. Tây Sơn Vương cho mời vào thì là Phan Văn Lân, người bạn học cũ. Họ Phan người miền ngoài nhưng không rõ ở phủ huyện nào. Võ giỏi, tự cho rằng võ mình được truyền từ Phạm Ngũ Lão đời Trần, thiên hạ vô địch” (sđd, tr 66). Năm 1775, ông làm phó tướng cùng Nguyễn Lữ đánh vào Gia Định: “Mùa xuân năm Ất Mùi (1775) Tây Sơn Vương sai Nguyễn Lữ và Phan Văn Lânđem thủy quân vào đánh Gia Định. Quân Tây Sơn đánh vào Sài Côn (tức Sài Gòn). Định Vương Nguyễn Phúc Thuần hoảng sợ, chạy về Trấn Biên (tức Biên Hòa) Quân Tây Sơn kéo vào thành. Nguyễn Lữ cho khuân hết lương thực , vũ khí xuống thuyền rồi sai Phan Văn Lân tải về Quy Nhơn, một mình ở lại Gia Định.
Năm 1778, Nguyễn Nhạc lên ngôi vua, xưng hiệu là Minh Đức hoàng đế, niên hiệu là Thái Đức, đóng đô ở thành Quy Nhơn gọi là Hoàng Đế thành và phong Nguyễn Huệ làm Long Nhương tướng quân, Nguyễn Lữ làm Tiết chế, Phan Văn Lân làm Nội hầu, Trần Quang Diệu làm Thiếu phó, Võ Văn Dũng làm Đại tư khấu, Ngô Văn Sở làm Đại tư mã…”. Mùa đông năm 1787, khi biết Nguyễn Hữu Chỉnh ở Bắc Hà làm phản, Nguyễn Huệ đã cử Tả quân Võ Văn Nhậm cùng Ngô Văn Sở, Phan Văn Lân kéo quân ra Bắc: “…tức thì Bắc Bình vương sai bọn Ngô Văn Sở, Phan Văn Lân kéo quân ra Nghệ An, hợp cùng Vũ Văn Nhậm tính việc đánh dẹp phương Bắc” (trích HLNTC). Nguyễn Hữu Chỉnh bị diệt, Võ Văn Nhậm lại lộng quyền. Lòng dân xao động. Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ lại đích thân ra Bắc diệt Võ Văn Nhậm, trao quyền lại cho Ngô Văn Sở và Phan Văn Lân.
Mùa đông 1788, theo lời cầu viện của Lê Chiêu Thống, 29 vạn quân Thanh kéo vào nước ta. Từ Phú Xuân, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, kéo quân ra Bắc diệt quân Thanh. Trong chiến dịch giải phóng Thăng Long, vua Quang Trung chia quân thành 5 đạo.
Đạo chủ lực là đạo Trung quân do đích thân Quang Trung chỉ huy, có Ngô Văn Sở, Phan Văn Lân đốc thúc Tiền quân làm Tiên phong, Hám Hổ hầu đốc thúc Hậu quân làm đốc chiến.Đại Đô đốc Lộc, Đô đốc Tuyết đốc suất Tả quân, Đại đô đốc Bảo, Đô đốc Long đốc suất Hữu quân. Chiến dịch mùa xuân Kỷ Dậu đại thắng, Phan được giao ở lại Thăng Long làm Trấn thủ cai quản các trấn ở Bắc Hà. Lịch triều tạp kỷ chép: “Tháng 3 (1789) Nguyễn Quang Bình từ Thăng Long trở về Phú Xuân để lo việc nước> Sai bọn Đô đốc Phan Văn Lân, Đô đốc Nguyễn Văn Danh , Nguyễn Văn Trực, Nguyễn Văn Dungjchia nhau dẫn các quân thủy bộ cùng ở lại giữ 11 trấn là thành Thăng Long, Sơn Tây, Kinh Bắc, Hải Dương, Sơn Nam …Mọi việc quân, việc dân đều do bọn Phan Văn Lân trông coi” Sdd, tr.592-593)
Mãi đến tháng 8.1789, Ngô Văn Sở, Ngô Thì Nhậm từ Phú Xuân mới trở ra Bắc Hà và vai trò của các ông như là các quan Khâm phái thay mặt triều đình để đón tiếp sứ giả và bàn việc bang giao. Cũng chính Ngô Văn Sở đã cầm đầu đoàn sứ bộ sang sứ nhà Thanh vào năm 1790 trong chuyến hộ tống vua Quang Trung giả.
Sau khi đi sứ về, Ngô Văn Sở được giao chỉ huy lực lượng thủy quân Tây Sơn. Như vậy, ông không thể làm Tổng trấn Bắc Thành như một số tài liệu đề cập. Công việc quản lý quân dân 11 trấn Bắc Hà thực chất là của Phan Văn Lân (võ tướng) và Nguyễn Văn Danh (văn quan) đảm nhận. Trong bức thư của vua Quang Trung gửi cho quan Hộ đạo chánh đường họ Lâm của nhà Thanh cũng viết: “Tôi đã sức cho quan lưu thủ thành Thăng Long là Phan Văn Lân, Nguyễn Văn Danh sai trấn mục các xứ mau chóng sửa sang quán xá, cầu đường như lệ cũ và cử các quan văn võ lên cửa quan đón tiếp…” (tr 632).
Từ trần đột ngột tại nhiệm sở!images
Như vậy là sau đại thắng mùa Xuân Kỷ Dậu , Phan Văn Lân giữ vai trò một võ quan Tổng trấn ở Thăng Long (mà triều Tây Sơn gọi là Lưu thủ), nắm giữ, quản lý quân dân 11 trấn ở Bắc Hà. Vai trò đó ông giữ cho đến năm 1793 thì đột ngột từ trần, khi đang làm việc ở nhiệm sở. Sách Lê triều dã sử của tác giả khuyết danh (do Nguyễn Huy Thức và Lê Văn Bảy dịch, Nxb Văn hóa- Thông tin, 2006) có đề cập đế cái chết của ông. Sách này viết: “Năm Quý Sửu (1793) Lân Ngọc Hầu trấn ở Bắc thành , ngày 5 tháng 6, tối đến, mọi người đang ngủ ngon cả, ông đang ngồi tựa lưng, bỗng thấy người lạ đột ngột hiện ra trên giường, quát lớn rằng: “Ta là Nguyễn Danh Giản, Thượng thư bộ Công của Cựu triều, người Vĩnh Trị, Hoằng Hóa phụng mệnh Cao Hoàng Đế (tức Lê Lợi – PDK chú) đến giết nhà ngươi” nói rồi đột nhiên biến mất. Lân Ngọc Hầu tự nhiên thổ huyết rồi chết. Sai quan Tư khấu thay thế cùng với Khang Công (tức Nguyễn Quang Thùy, con vua Quang Trung) lo việc nước” (Sdd, tr.122-123). Ở đây có tước danh Lân Ngọc Hầu, chúng ta chưa thấy sách nào đề cập tới, nhưng đây chắc chắn là tước danh của Phan Văn Lân. Bởi chức Tổng trấn Bắc thành trong thời gian này là của Phan Văn Lân, như đã phân tích ở trên. Mặt khác, rất nhiều tước danh của các quan lại nhà Tây Sơn trong thời gian này lấy tên riêng làm chữ đầu của tước danh. Ví dụ: Trần Văn Kỷ là Kỷ Lễ hầu, Võ Văn Ước là ƯỚc Thiện hầu, Đặng Tiến Đông là Đông Lĩnh hầu… Vậy thì Lân Ngọc Hầu là tước danh của Phan Văn Lân chứ không phải của ai khác. Ở đây cần nói thêm về Nguyễn Danh Giản (có sách ghi là Nguyễn Đình Giản) . Ông là cựu thần triều Lê, làm tới Thượng thư bộ Binh. Ông nổi tiếng cương trực. Khi Tây Sơn ra Bắc có mời ông cộng tác. Nhưng ông không hưởng ứng. Sau đó Nguyễn Danh Giản cầm quân chống lại Tây Sơn, bị bắt rồi bị giết. Nguyễn Danh Giản là đại diện cho thế lực chống đối nhà Tây Sơn đến cùng. Có lẽ vì thế mà người ta gắn cái chết của Phan Văn Lân với tên tuổi của ông. Chúng ta cũng không loại trừ khả năng có nội gián là các trung thần của triều Lê ra tay đầu độc Phan Văn Lân để làm mất ổn định chính trị.
Cũng theo Lê triều dã sử thì sau khi Phan Văn Lân mất thì quyền Tổng trấn Bắc thành tạm giao cho quan Tư khấu (có lẽ là Nguyễn Văn Danh?) cho đến năm Ất Mão (1795) mới chính thức giao cho Ngô Văn Sở. Vào tháng 6.1795, do nội bộ lục đục, các đại thần Tây Sơn tàn hại lẫn nhau, Ngô Văn Sở đang làm Tổng trấn Bắc Thành thì bị triệu về kinh đô Phú Xuân , gây ra vụ án còn nhiều bí ẩn như đã đề cập trong bài viết về Ngô Văn Sở ở trên.
Chúng ta chưa biết quê quán, gốc tích của Phan Văn Lân ở đâu. Ông mất vào năm 1793, khi đang làm Tổng trấn ở Thăng Long, vị tổng trấn đầu tiên sau khi ta giải phóng đất nước, còn bộn bề công việc về nội trị và ngoại giao.
Từ trước đến nay rất ít tài liệu đề cập đến Phan Văn Lân. Thảng hoặc có vài cuốn sách hiếm hoi nhắc đến ông thì lại kể về ông như một viên tướng võ biền, với những kỳ tích công phu về võ thuật, ví như nghiêng bàn tay chém vỡ tảng đá chẳng hạn. Thật ra, nếu ông chỉ có vài ngón nghề tuyệt kỹ của một võ sư, dù là siêu phàm, thì làm sao có thể điều hành quản lý được 11 trấn Bắc Hà vừa mới giải phóng còn nhộn nhạo, kể cả việc dập tắt sự chống đối của các cựu thần triều Lê nổi dậy ở nơi này, nơi khác. Về kết cục của Phan Văn Lân, một số sử sách cho rằng, sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, ông thất vọng bỏ vào núi rừng ở ẩn, “vui cùng cỏ nội mây ngàn” là sự suy đoán không có cơ sở. Bài viết này xin được đính chính lại . / .

(Trích từ cuốn Từ điện Kính Thiên triều Lê đến Tổng Hành dinh thời đại Hồ Chí Minh, Nxb Dân Trí, 2010)
.

Entry filed under: Uncategorized. Tags: .

Thêm một bản Ngọc phả mới phát hiện: Hùng Vương kim Ngọc phả Bí ẩn cuộc đời danh tướng Tây Sơn Vũ Văn Dũng

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Lịch

Tháng Mười Một 2015
M T W T F S S
« Oct   Jan »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  

Most Recent Posts


%d bloggers like this: