Giải mã bí ẩn về khúc ngoặt quan trọng trong cuộc đời danh tướng Ngô Văn Sở

Tháng Mười 15, 2015 at 7:27 sáng Để lại bình luận

.GIẢI MÃ BÍ ẨN KHÚC NGOẶT QUAN TRỌNG TRONG CUỘC ĐỜI DANH TƯỚNG NGÔ VĂN SỞ
Ngô Văn Sở (NVS) là danh tướng Tây Sơn, ông nổi tiếng bắt đầu từ khi được Nguyễn Huệ cử (cùng Phan Văn Lân) đem quân ra Bắc , phối hợp với Vũ Văn Nhậm diệt Nguyễn Hữu Chỉnh. Khi Vũ Văn Nhậm được trao quyền lớn, tỏ ý chuyên quyền và bị giết thì Ngô Văn Sở được trao quyền quản lý Bắc Hà. Cuối năm 1788, theo lời khẩn cầu của Lê Chiêu Thống, quân Thanh kéo vào xâm lược nước ta. Ngô Văn Sở theo kế của Ngô Thì Nhậm đã rút quân khỏi Thăng Long, kéo về lập phòng tuyến Biện Sơn- Tam Điệp, bảo toàn lực lượng.Vua Quang Trung kéo quân ra Bắc diệt quân Thanh, NVS và Phan Văn Lân được giao chỉ huy mũi tiên phong trong đạo Trung quân của Quang Trung. Sau khi đại thắng quân Thanh, năm 1790 NVS được giao cầm đầu đoàn sứ bộ Tây Sơn hộ tống vua Quang Trung giả sang triều cận vua Thanh. Năm 1791- 1792, ông được giao làm Đô đốc Hải quân đánh bọn hải tặc ở Biển Đông. Năm 1793, quân Nguyễn vây thành Quy Nhơn (của Nguyễn Nhạc) rất ngặt, Nguyễn Quang Toản cử NVS cùng các tướng Nguyễn Văn Hưng, Nguyễn Văn Huấn , Lê Trung mang 17.000 quân , 80 thớt voi vào giải vây thành Quy Nhơn. Năm 1795, trong khi đang làm Trấn thủ Bắc Thành, NVS bị triệu về Phú Xuân và bị giết khi các đại thần thanh toán lẫn nhau.
NHỮNG GIẢ THUYẾT VỀ CUỐC ĐỜI NGÔ VĂN SỞ
Về sự kiện năm 1795, Hoàng Lê nhất thống chí chép: “Hôm sau, Dũng đem quân bản bộ , gấp đường quay về, hợp mưu với Thái bảo Hóa, bắt phe đảng Đắc Tuyên bỏ ngục , lại sai người vào Quy Nhơn bắt Đắc Trụ và Đô đốc Hài ra thành Thăng Long dùng mẹo bắt Ngô Văn Sở đưa về rồi thêu dệt thành tội trạng làm phản mà đem dìm nước cho chết hết” (HLNTC, tr.393-394). Đại Nam thực lục lại ghi: “Trung thư Trần Văn Kỷ có tội, Đắc Tuyên xử tội đồ, đày ra trạm Mỹ Xuyên. Dunhx từ Bắc Thành về, Kỷ đón Dũng nói hết tình trạng Đắc Tuyên chuyên chế lộng quyền, , dặn Dũng dùng kế mà giết. Dũng đến Phú Xuân, bàn mưu với Thái úy Nguyễn Văn Hưng và Hộ giá Nguyễn Văn Huấn tuyên bố là ra cánh đồng phía Nam để tế cờ, nhân đêm đem đồ đảng vây bắt Đắc Tuyên ở chùa Thiền Lâm (Đắc Tuyên dùng chùa Thiền Lâm làm dinh ở). Đắc Tuyên lại ngẫu nhiên có việc vào ngủ ở phủ Quang Toản. Dũng bèn dời quân đến vây phủ. Quang Toản bất đắc dĩ phải bắt Đắc Tuyên đưa cho Dũng. Dũng dìm chết. Con Đắc Tuyên là Đắc Trụ và bè đảng là Ngô Văn Sở , Ngự sử Chương (không rõ họ) hơn 10 người đều bị Dũng giết” (Đại Nam nhất thống chí, tập 1, tr. 322)
Các nhà chép sử của ta sau này , khi chép về cuộc đời Ngô Văn Sở đều cho rằng, ông đã bị giết vào năm 1795, tức là năm xẩy ra sự kiện này. Các cuốn Từ điển về danh nhân lịch sử Việt Nam hiện nay cũng đều ghi như vậy. . Có lẽ người đầu tiên lật lại vấn đề tiểu sử NVS là nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân. Trong cuốn sách “Chuyện các bà trong cung Nguyễn” (Tập 1, Hội Văn nghệ Thành phố Huế- 1988) ở bài “Lai lịch bà Hgieenf Phi họ Ngô, người được vua Minh Mạng sủng ái nhất” , ông viết: “Trong cuộc tranh quyền trong triều thần đời Quang Toản, , nhiều nhân vật đã từng phò Tây Sơn đã bỏ trốn vào Nam theo Nguyễn Ánh.. Số người này đã lập được nhiều chiến công nên được Nguyễn Ánh tin dùng. Một trong những người đó là tướng Ngô Văn Sở (nhưng không ai hay vì Sở về hàng Nguyễn Ánh dưới cái tên khác). Cuối năm Kỷ Mùi (1799), Sở cùng Võ Tánh giữ thành Bình Định. Thành bị quân Tây Sơn vây, một số binh tướng mở cửa thành ra đầu hàng Tây Sơn. Võ Tánh đã cử NVS ra đóng cửa thành, nhờ thế đã ngăn được những cuộc nổi loạn và đầu hàng của quân Nguyễn. Nhưng sau đó thành Bình Định cũng thất thủ. Ngô Văn Sở đã chạy thoát rồi trà trộn vào dân, tìm đường về với Nguyễn Ánh.Sau khi diệt được nhà Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi, niên hiệu là Gia Long, dưới một cái tên khác, Ngô Văn Sở lại được cử làm Quản đạo trấn Thanh Hoa Ngoại (nay là Ninh Bình). Trong trận đánh trả thù nhà Tây Sơn, Gia Long phát hiện ra người đứng đầu và có công ở Thanh Hoa ngoại lại chính là một trọng thần nhà Tây Sơn, đó là danh tướng Ngô Văn Sở. Sử nhà Nguyễn Liệt truyện chép vì Sở làm việc lâu ở đónên Gia Long tha cho tội chết , chỉ cách chức mà thôi. Thức ra, Sở được tha tội chết không phải vì Sở trung thành với nhà Nguyễn mà vì một lý do khác nữa (tức tác giả nhắc tới con gái NVS là bà Ngô Thị Chánh là Hiền Phi của vua Minh Mạng, (tức NVS thông gia với vua Gia Long) (sđ d tr.45-49)
Người cùng quan điểm với ông Nguyễn Đắc Xuân là ông Phan Thuận An. Trong bài thử đưa ra một kiến giải mới về nhân vật lịch sử NVS thời Tây Sơn” ở Hội thảo “Phú Xuân- Thuận Hóa trong phong trào Tây Sơn” sau khi khảo sát và đối chiếu nhiều nguồn tài liệu khac nhau, ông kết luận: “Có lẽ chỉ có một tướng NVS chứ không có hai như trước đây chúng tôi đã nhầm tưởng. Ông gốc người Thừa Thiên vào ngụ tại Gia Định theo quân Tây Sơn đi đánh Nguyễn Ánh , nhưng sau vì ở thế bức bách đe dọa đến tính mạng cho nên ông bỏ trốn chạy vào Nam gia nhập lực lượng Nguyễn Ánh chống lại nhà Tây Sơn. Nhờ chiến công, ông được thăng Vệ úy rồi khi Gia Long xưng đế, ông được thăng Chưởng cơ và được trọng dụng giữ chức Trấn thủ Thanh Hoa ngoại…” (1)
Nhưng cũng có những quan điểm không đồng tình với Phan Thuận An, Nguyễn Đắc Xuân. Tác giả Trần Viết Điền trong Hội thảo khoa học: “Phú Xuân- Thuận Hóa trong phong trào nông dân Tây Sơn” tháng 12- 1988 (đã dẫn ở trên) cho rằng, nếu Ngô Văn Sở (của nhà Nguyễn) là danh tướng Tây Sơn NVS thì hóa ra Quốc sử quán nhà Nguyễn đã thiếu nhất quán khi soạn bộ “Đại Nam chính biên liệt truyện , quyển 25 chép NVS còn sống sau năm 1802, còn quyển 30 lại chép sự kiện NVS bị dìm chết ở sông trong cuộc đảo chính ở Phú Xuân năm 1795. Nếu tướng NVS (của triều Nguyễn) là danh tướng NVS của Tây Sơn thì tại sao sử triều Nguyễn không chép chức vụ cao nhất của NVS là Đại Tư mã – Đại Tổng lý khi ra hàng mà lại chép ông giữ chức Đô úy? (1)
Năm 1992 trên tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ Thừa Thiên- Huế, tác giả Trần Đại Vinh có bài “Thương xác về Đại Tư mã NVS” cũng đồng quan điểm với Trần Viết Điền cho rằng hoàn toàn không có chuyện Đại Tư mã NVS khi về hàng lại khai là Đô úy (1)
VÌ SAO NGÔ VĂN SỞ LẠI “GỬI THÂN” VÀO CHƯỞNG HẬU QUÂN VÕ TÁNH?
Danh tướng NVS khi ở triều đình Tây Sơn đang là Đại Tư mã, Tổng trấn Bắc Thành, thuộc hàng đại thần trụ cột của triều đình Tây Sơn. Với chức tước đó, ông phải là Võ quan hàng cao cấp nhất hàm Chánh nhất phẩm (1a). Trong lúc đó, chức Đô úy của NVS khi hàng nhà Nguyễn thuộc hàng Tiểu tướng, với hàm Chánh ngũ phẩm (5a), kém xa chức tước của danh tướng NVS khi phục vụ triều đình Tây Sơn, điều đó làm cho rất nhiều nhà nghiên cứu phân vân cho rằng, chắc đây là một NVS khác, một tiểu tướng trùng tên mà thôi. Tuy nhiên, khi theo dõi sát lịch sử triều Nguyễn qua bộ Thực lục (tức Đại Nam Thực lục- ĐNTL) chúng ta sẽ thấy có một điều đặc biệt , đó là sự kiện NVS bị giết trong cuộc đảo chính cung đình diễn ra ở Phú Xuân vào thánh 5 Ất Mão (1795) thì 11 tháng sau đó, ta thấy cái tên NVS đã xuất hiện bên phía sử nhà Nguyễn. ĐNTL ghi: “Đặt 5 vệ Nhuệ Phong,, Chiến Phong, Chiêu Võ, Tuyên Võ, Chương Võ thuộc Hậu quân. Lấy hàng tướng Đô úy NVS làm Chánh vệ vệ Nhuệ Phong” (tr.335). Sự kiện này được ghi vào mùa hạ, tháng 4 năm Bính Thìn (1796). 11 tháng, đủ thời gian cho một cuộc vượt ngục, , chạy trốn và tìm đường vào Nam, chọn người bảo lãnh trong hàng ngũ các tướng Nguyễn. Chúng tôi đặt vấn đề chọn người bảo lãnh ở đây bới NVS không phải là một nhân vật bình thường, ông là trọng thần của một triều đình đối nghịch. Nếu không thận trọng, ông có thể bị các tướng bên nhà Nguyễn do căm thù mà giết chết. Người mà NVS chọn để gửi thân, chính là Võ Tánh, một tướng trong “Gia Định tam hùng” (ba anh hùng đất Gia Định). Ông được Nguyễn Ánh tin dùng, gả em gái là Công chúa Ngọc Du cho. Võ Tánh nổi tiếng đến mức, đương thời hai danh tướng Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng của Tây Sơn chỉ kiêng nể một mình ông. Cũng do đánh giá quá cao Võ Tánh mà Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng đã tập trung tinh binh của Tây Sơn bao vây Quy Nhơn, nhằm tiêu diệt Võ Tánh, nên đã để hở Phú Xuân cho quân Nguyễn đánh chiếm, dẫn đến thất bại của nhà Tây Sơn sau này.
Võ Tánh là một tướng tài giỏi, có lòng bao dung và nể trọng người tài, ông lại cùng quê Gia Định với NVS, lúc này ông đang làm Chưởng Hậu quân của Nguyễn Ánh, NVS tìm đến ông để gửi thân là hợp lý. Mặt khác, khi đến hàng Võ Tánh, thân thế của NVS chỉ có Võ Tánh biết. Võ Tánh thông cảm với hoàn cảnh của NVS mà dấu tông tích thật của ông, chỉ công bố ông là Đô úy. Chúng ta biết rằng, nếu là một trọng thần của Tây Sơn sang đầu hàng quân Nguyễn thì các tướng Nguyễn không thể tự tiện chấp nhận và thu nạp hàng tướng đó mà phải tâu báo lên Nguyễn Ánh. Trong trường hợp NVS, nếu biết ông sang hàng , chắc gì Nguyễn Ánh đã chấp nhận và tha thứ? Còn một viên tỳ tướng (Đô úy có hàm chánh ngũ phẩm- 5a) đến đầu hàng thì một viên tướng cấp dưới có quyền chấp nhận sự đầu hàng và thu nạp vào hàng ngũ.Đó là lý do vì sao khi sang hàng Nguyễn, NVS chỉ khai là Đô úy. Ở trường hợp NVS chúng ta cũng thấy sự ưu ái của Võ Tánh đối với ông. NVS vừa mới sang hàng Nguyễn, chưa có công tích gì đã được phong là Chưởng vệ vệ Nhuệ Phong. Chưởng vệ là chức Võ quan, cầm đầu một vệ quân, có hàm đến Chánh tam phẩm (3a). Rõ ràng là ở đây có một sự đối xử đặc biệt. Nếu NVS chỉ là một Đô úy bình thường thì đâu có thể được đặc cách như vậy?(Tăng 4 bậc hàm một lúc, từ 5a bỏ qua 4b, 4a, 3b để lên 3a).
VÕ TÁNH CHẾT, MANG THEO BÍ ẨN CUỘC ĐỜI NVS
Năm 1801, trong khi quân Nguyễn tấn công hạ thành Phú Xuân thì cũng là lúc ở Quy Nhơn, quân Võ Tánh bị vây ép lâu ngày, hết lương thực. Võ Tánh tự thiêu trên giàn lửa. Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng đem quân chiếm thành Quy Nhơn. Cảm phục trước cái chết của Võ Tánh, hai ông Diệu, Dũng đã cho thu xác viên tướng này , chôn cất cẩn thận và tha cho toàn bộ quân tướng trong thành, cho phép ai muốn đi đâu tùy ý.NVS ở trong đám loạn quân , lại tìm đường theo về Nguyễn Ánh. Như vậy, người duy nhất biết được sự thật về thân thế của NVS là Võ Tánh thì đã bị chết theo thành Quy Nhơn vào tháng 5.1801. Chính vì vậy mà sau này các sử gia nhà Nguyễn không biết rõ về NVS. Việc NVS khai ngụ cư ở Gia Định là sự thật. Nhưng việc ông khai quê gốc ở huyện Đăng Xương phủ Thừa Thiên (như sử nhà Nguyễn ghi) thì chưa chắc đã đúng. Có lẽ ông không dám khai gốc “Thạch Hà tướng phiệt” của ông vì sợ từ đó mà người ta lần ra nguồn gốc thật, bởi vì họ Ngô của ông vốn ở làng Trảo Nha, huyện Thạch Hà, trấn Nghệ An là một dòng họ nổi tiếng. Ông tổ ông là con trai Tào Quận công Ngô Phúc Văn là tướng nhà Lê- Trịnh đem quân vào Nam đánh chúa Nguyễn, bị thất bại nên đã di cư vào Gia Định, đến đời NVS là đời thứ 4 (cũng coi như là quê gốc) . Cũng vì quê ở Gia Định mà khi quyết định sang hàng quân Nguyễn, ông đã tìm đến doanh quân của Võ Tánh (cũng là người Gia Định) để tìm sự cảm thông.
Như vậy, khi NVS sang hàng quân Nguyễ, ông không thay tên, đổi họ như ông Nguyễn Đắc Xuân đã phỏng đoán. Nhưng tại sao ông đã không dám khai thật chức tước của mình, lại vẫn giữ tên họ là NVS mà không thay tên, đổi họ? Chúng tôi cho rằng, khi NVS sang hàng Võ Tánh, cả hai ông Tánh và Sở đều không có ý và cũng không dám lừa dối Nguyễn Ánh. Có lẽ hai ông sẽ chờ một cơ hội nào đó, khi NVS đã có một ít công lao thì sẽ đến ra mắt chúa Nguyễn mà tự thú. Tuy nhiên, do Võ Tánh chết nên một mình NVS không dám tự thú. Có một điều để chúng ta có thể tin rằng, tướng NVS của Tây Sơn và tướng NVS của nhà Nguyễn vẫn chỉ là một. Đó là khi Đại Tư mã NVS làm Tổng trấn Bắc thành, ông có về xã Ninh Sơn, huyện Chương Đức, trấn Sơn Nam Thượng (nay thuộc huyện Chương Mỹ, Hà Tây) để so gia phả với một người đồng tộc là Hoành Quận công Ngô Phúc Phương, con rể chúa Trịnh Cương, đang về nghỉ dưỡng già tại đây. Theo gia phả thì vị Đại tư mã danh tiếng đó ngụ cư ở Gia Định thật, đúng như Đại Nam liệt truyện (quyển 25) của nhà Nguyễn đã ghi. Tổ 4 đời của Ngô Văn Sở là con trai Tào Quận công Ngô Phúc Văn , làm tướng Lê- Trịnh , bị sa cơ khi cầm quân vào đánh chúa Nguyễn nên đã di cư vào trấn Phiên An, Gia Định.Còn gốc gác của ông ở Trảo Nha, thuộc dòng dõi “Thạch Hà tướng phiệt” (theo Bốn con sông đất Việt, Phan Huy Đông, Nxb Văn hóa Dân tộc, 2001, tr.141-151)
Như vậy, chúng ta có thể kết luận danh tướng Tây Sơn NVS và viên tướng NVS hàng Nguyễn vẫn chỉ là một. Ông bị bắt trong vụ chính biến năm 1795, sau đó trốn thoát được rồi sang hàng Nguyễn.
Năm 1802, sau khi thống nhất đất csGia Long lên ngôi vua, phong NVS làm Khâm sai Chưởng cơ, lĩnh chức Tổng trấn Thanh Hoa Ngoại . Theo quan chế nhà Nguyễn , Khâm sai Chưởng cơ có hàm Chánh nhị phẩm (2a). Như vậy sau 6 năm đi theo Gia Long, NVS đã được trọng dụng, cất nhắc vượt cấp, gần ngang với chức tước của ông dưới triều đại Tây Sơn.

(Bài đã đăng trên tạp chí Thế giới mới số 782/ năm 2007)

Entry filed under: Uncategorized. Tags: .

Giải mã cuộc hành binh thần tốc của Quang Trung Lời giới thiệu của GS Ngô Đức Thọ về văn bản và bản dịch Ngoc phả Hùng Vương

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Lịch

Tháng Mười 2015
M T W T F S S
« Sep   Nov »
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

Most Recent Posts


%d bloggers like this: