Chào mừng Dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh trở thành Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Tháng Mười Một 28, 2014 at 8:00 sáng 2 comments

CHÀO MỪNG DÂN CA VÍ GIẶM NGHỆ TĨNH ĐƯỢC CÔNG NHẬN LÀ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ CỦA NHÂN LOẠIVi-Dam-d
– Việt Nam đón nhận vinh dự khi dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được thế giới công nhận “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”.
Đêm qua, kỳ họp thứ 9 của Ủy ban Liên Chính phủ Công ước UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, diễn ra từ ngày 24-28/11 tại Paris (Pháp) đã chính thức công nhận dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh của Việt Nam là “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”
Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh là một trong 46 hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại trong đợt này.
Ví, Giặm là hai thể hát dân ca có ca từ bằng thơ dân gian cô đọng, súc tích, dễ thuộc, dễ nhớ, dễ hát nên luôn được trao truyền, kế thừa và sáng tạo.
Các chuyên gia ước tính có khoảng 15 điệu Ví, 8 điệu Giặm được gọi tên theo bối cảnh cuộc sống, lao động, nghề nghiệp như Ví phường vải, Ví đò đưa, Giặm ru, Giặm kể…
Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được lưu truyền rộng rãi trong cộng đồng người Việt ở 259 làng, thôn, xóm, khu dân cư của hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, chiếm vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân địa phương, làm nên bản sắc riêng của văn hóa xứ Nghệ.
Tin Vietnamnet.
Nhân dịp Dân ca ví dặm Nghệ Tĩnh trở thành Di sản văn hóa phi vật thể của Nhân loại, xin giới thiệu một bài viết trước đây của tôi giới thiệu về Dân ca Nghệ Tĩnh

*
DÂN CA NGHỆ TĨNH
Nói đến Dân ca Nghệ Tĩnh là nói đến những điệu hò, câu vè, những bài hát ví, hát dặm mang đậm sắc thái riêng của  một vùng  đất không trộn lẫn vào đâu được. Thật là kỳ lạ, trên một dải đất hẹp, điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt, cuộc sống con người lam lũ lại là xứ sở của những làn điệu dân ca thấm đẫm tình người, tình yêu thiên nhiên đất nước, tình yêu nam nữ thủy chung son sắt.
Nhắc đến Dân ca Nghệ Tĩnh ta tưởng tượng ngay đến phong cảnh hữu tình của Núi Hồng Sông Lam vớí những con đò bồng bềnh trên mặt nước: Gió và nước, trăng và trời, núi và mây bao la, man mác, thơ mộng. Trước cảnh đó, tâm hồn không thể không cất lên lời ca, nhất là đối với những ai đang yêu, đang say. Hát ví đò đưa đã ra đời như thế:
Hỡi là người ơi
Muối ba năm muối đang còn mặn
Gừng chín tháng gừng hãy còn cay
Đôi ta tình nặng nghĩa dày
Dù xa nhau đi chăng nữa, mấy vạn mấy ngàn ngày nỏ xa.
Hỡi là người ơi!
Xuống bến sông Rum (Lam) bắt vài con cá
Lên truông Ngàn Hống hái nửa trái sim
Thương em anh phải đi tìm
Bây chừ xáp (giáp) mặt, như Kim xáp Kiều.
Những câu hát ví đò đưa man mác, như mây Hồng Lĩnh, như nước sông Lam, tiếng hát bay trong gió, lan trên mặt sông mà sao say đắm lòng người đến thế, mà sao trữ tình sâu lắng đến thế. Ta mới hiểu vì sao trong câu hát ví đò đưa lại thường nhắc đến Núi Hồng, sông Lam như những nhân chứng cho tình yêu đôi lứa:
Hỡi là người ơi,
Bao giờ Ngàn Hống hết cây
Sông Lam hết nước thì đó với đây mới hết tình.
Hát ví Phường vải lại bắt nguồn từ trong lao động, bên canh cửi, trong khuôn viên của một gia đình.Những người con gái trẻ đẹp, quay xa dệt cửi, vừa làm vừa cất lên những lời ca lao động. Các chàng trai đi chơi “có mục đích” cố tình đi qua ngõ, nghe tiếng hát liền cất tiếng đáp lời.
Cuộc hát diễn ra trong nhiều bước, tốp bạn trai phải hát đối đáp như thế nào đấy cho lọt tai mới được bên nữ mời vào nhà. Nếu chưa được mời thì tốp bạn trai vẫn cứ phải đứng ngoài ngõ như thế. Đừng nghĩ các cô gái kiêu sa. Bởi đây là những thử thách ban đầu mà tốp con trai phải “vượt qua”, phải làm sao cho các bạn nữ “phục tài” mới được chấp nhận . Còn khi bên nữ đã đồng ý rồi thì:
Hỡi là người ơi
Bạn đã đến đây mời bạn vô (vào) nhà
Nước chè xanh đây mời bạn uống, trải chiếu hoa cho bạn ngồi.
Lịch sự và trân trọng như thế đấy. Và lúc đó hai bên mới ngồi trong nhà hát đối đáp. Bên nữ vẫn hát như thế mà tay không rời quay xa, dệt cửi. Cuộc hát thường diễn ra thâu đêm suốt sáng.
Làng Kim Liên , Nam Đàn quê Bác xưa kia là nơi nổi tiếng hát ví phường vải. Ngày còn bé ở quê , Bác cũng đã từng theo bạn đi xem hát ví phường vải “Xưa theo bạn đi nghe hát/ Quần xắn gối đứng đầu sân” (Lời bài hát).
Trước Bác Hồ, Cụ Phan Bội Châu cũng đã từng mê hát ví phường vải. Giai thoại kể rằng, hồi còn trẻ có lần Phan Bội Châu sang làng Xuân Hồ hát ví. Bị bên nữ hỏi trêu:
Sách rằng “Nghiêu hữu cửu nam
Biết Đan Chu là một, hỏi tám chàng tên chi”
Sử sách chép rằng, Vua Nghiêu có 9 người con trai, người con đầu là Đan Chu, còn 8 người sau không thấy sách nào ghi tên. Phan Bội Châu nhanh trí trả lời:
Các em là phận nữ nhi
Một Đan Chu cũng đủ hỏi mần chi (làm gì) những tám chàng?
Bên nữ bị bẻ lại, im bặt, chịu thua.
Trước Phan Bội Châu , Nguyễn Du cũng đã từng mê hát phường vải. Bấy giờ làng Trường Lưu quê hương của Nguyễn Huy Tự có nghề dệt vải. Những cô gái ở đây nổi tiếng xinh đẹp, hát hay. Từ làng Tiên Điền (Nghi Xuân) , Nguyễn Du vượt hơn 20 km xuyên qua Truông Hống (hẻm núi băng qua Hồng Lĩnh) để thường xuyên đến Trường Lưu (Can Lộc) chỉ vì mê hát. Có một lần trời rét, đường trơn như mỡ, Nguyễn Du vừa bước vào sân thì không may bị trượt ngã. Các cô gái cười ồ lên, hát trêu:
Chàng đi hát ví ngày xuân
Cúi đầu bái lạy trước sân làm gì?
Dù rất ngượng ngùng xấu hổ với các bạn gái nhưng sự thông minh nhanh trí đã giúp Nguyễn Du không những trả lời rất hóm hỉnh mà còn phản công lại, chuyển bại thành thắng:
Đất chi có đất lạ lùng
Bấm chân chẳng chịu, “nằm cùng” thì cho.
Khiến các cô gái phải ngượng ngùng, không thể trêu được nữa.
Những kỷ niệm về hát ví phường vải đã để lại trong lòng Nguyễn Du những ký ức không bao giờ phai, ông đã gửi gắm lại trong bài “Thác lời trai phường nón” , một áng thơ man mác tình yêu con người, tình yêu quê hương, đất nước:small_14924
Giữa thềm tàn đuốc còn tươi
Bã trầu chưa quét, nào người tình chung
Hồng Sơn cao ngất mấy trùng
Đò Cài mấy trượng, thì lòng bấy nhiêu
Nhắc đến dân ca Nghệ Tĩnh, ta không thể không nhắc đến một mảng ca khúc mới, cải biên từ những làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh. Những sáng tác này rất nhiều và có những ca khúc thành công đáng kể. Chúng ta có thể kể: Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh và Lời Bác dặn trước luc đi xa của Trần Hoàn; Trông cây lại nhớ đến Người của Đỗ Nhuận; Người đi xây hồ Kẻ Gỗ và Đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh của Nguyễn Văn Tý…và còn nhiều nữa. Các nhạc sĩ này đã nhờ chất liệu dân ca Nghệ Tĩnh mà thu được những thành công đáng kể. Ngược lại, dân ca Nghệ Tĩnh cũng nhờ họ mà được chắp cánh bay xa hơn, vượt ra ngoài phạm vi một vùng đất, vượt ra xa ngoài phạm vi biên giới của đất nước.
Chúng ta yêu vô cùng những câu dân ca Nghệ Tĩnh, nguồn sữa tinh thần dồi dào, đã nuôi lớn những tâm hồn vĩ đại, những nhân cách cao cả của những bậc vĩ nhân, những danh nhân văn hóa, danh nhân lịch sử của đất nước.

Dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh là Di sản tinh thần vô giá không chỉ của một vùng đất mà của cả dân tộc Việt Nam ta, và nay là của cả nhân loại . / .
PDK
Trích từ cuốn “Trải nghiệm đời người” (Nxb Lao Động, 2009)

Entry filed under: Uncategorized. Tags: .

Đọc “Tuổi thơ Hà Nội ngày xưa” tưởng nhớ nhà văn Lê Bầu (tiếp) Chùm thơ Trần Hùng Thắng

2 phản hồi Add your own

  • 1. Võ Trí Hoàn  |  Tháng Hai 20, 2015 lúc 5:20 chiều

    Dân ca ví dặm cũng thể hiện tài ứng đối, ứng khẩu xuất thơ. Đây là một số những câu hò đối đáp do bà nội kể lại mà cháu vẫn còn nhớ: câu chuyện về người con trai đi tán gái nhưng không được, anh ta liền hò: “thương anh thì mở ngọ (ngõ) gây (gai), không thương anh ẻ (ỉa) đây anh về”; người con gái liền đối lại: “anh ẻ thì anh ăn đi, ngọ gây không mở, mần chi thì mần”. Võ Trí Hoàn sưu tầm.

    Trả lời
    • 2. phanduykha  |  Tháng Hai 21, 2015 lúc 2:05 sáng

      Cảm ơn cháu đã cung cấp thông tin bổ sung. Làng Trường Lưu quê cháu là quê hương của hát ví phường vải mà

      Trả lời

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Lịch

Tháng Mười Một 2014
M T W T F S S
« Oct   Dec »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930

Most Recent Posts


%d bloggers like this: