Bí ẩn những hình khắc trên đá ở Sa Pa

Tháng Tám 18, 2012 at 1:43 chiều Bạn nghĩ gì về bài viết này?

Phan Duy Kha

Sa Pa là một địa điểm du lịch nghỉ mát nổi tiếng của nước ta. Nhưng ít ai biết rằng, nơi đó còn ẩn giấu nhiều bí ẩn về một thời tiền sử được khắc họa trên đá. Bãi đá cổ Sa Pa nằm trong thung lũng Mường Hoa, thuộc địa phân ba xã Hầu Thào, Sử Pan, Tả Van,cách trung tâm Sa Pa 12 km về phía Nam. Ở đó, trong một thung lũng có diện tích 8 km2 ( dài 4km, rộng 2km) có rất nhiều tảng đá nằm lấp trong cây, xen trong cỏ, bên bờ suối, giữa nương rẫy. v.v. . . mang những hình khắc bí ẩn, kỳ lạ. Cách đây gần 90 năm, vào năm 1925, nhà Đông phương học người Pháp gốc Nga là Victor Gouloubev trong một chuyến khảo sát điền dã đã tình cờ phát hiện được một số tảng đá có những hình khắc bí ẩn. Ông đã viết bài giới thiệu trên một số tập san khảo cổ học. Bãi đá cổ Sa Pa được dư luận chú ý đến từ đó. Năm 1994, Bộ Văn Hóa Thông Tin đã xếp hạng bãi đá cổ Sa Pa vào “Di tích lịch sử văn hóa quốc gia”. Cho đến nay, tại thung lũng Mường Hoa, đã phát hiện được gần 200 tảng đá có khắc hình thuộc các loại sau: đường vạch song song, hình vuông , hình chữ nhật ,hình tròn, hình người…và cả dấu vết chữ viết.

Những hình khắc trên đá đã được phát hiện ở nhiều nơi trên thế giới như quần thể khảo cổ khuỷu sông Boyne (Ireland) , vườn quốc gia Sereda Capivara ( Brazin), đồi Matopo ( Zimbabwe), sa mạc Sahara ( châu Phi), Chile, Lybi, Mexico, Nam Phi, Ý, Pháp…Những nước gần Việt Nam như Ấn Độ, Myanmar, Trung Quốc cũng đã phát hiện được địa điểm có hình khắc trên đá. Ở nước ta, những hình khắc trên đá ,trên xương, trên sừng …cũng đã phát hiện được ở một số di chỉ khảo cổ như Gò Hên (Hòa Bình), Đồng Nội ( Ninh Bình), Làng Bon, Gò Mun ( Phú Thọ). Đặc biệt gần đây ta đã phát hiện được thêm một số địa điểm có những tảng đá có những hình khắc tương tự như ở Sa Pa và cũng gần Sa Pa. Đó là các địa phương Tả Phìn (Lào Cai), Vị Xuyên (Hà Giang). Tuy nhiên, không ở đâu có mức độ tập trung với số lượng rất lớn, đa dạng và phong phú như ở bãi đá cổ Sa Pa.

Những tấm bản đồ bằng đá

Nhìn lên những hình khắc trên đá ở Sa Pa, ta thấy một khối lượng khổng lồ, đa dạng và phong phú gồm những hình vuông, hình chữ nhật được nối với nhau bằng những đường đơn. Ở nhiều nơi lại là hình song song liên tục , đày đặc và có những đường cắt ngang.  Có hình vẽ lại gợi cho ta mặt bằng của một tòa thành, một mê cung. Sự sắp xếp của chúng trên một tảng đá khiến người xem liên hệ đến một tấm bản đồ. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây chính là những tấm bản đồ trên đá. Nếu đây là những tấm bản đồ thì điều làm chúng ta kinh ngạc nhất chính là sự phong phú, đa dạng mà nó thể hiện, khiến chúng ta nghĩ đến những tấm bản đồ hiện đại . Nếu chúng ta ngồi trên máy bay hay leo lên các đỉnh cao nhìn xuống  một thung lũng nào đó, ta sẽ thấy các bờ ruộng bậc thang tạo nên một hình ảnh các đường cong song song, dày đặc. Trên các tấm bản đồ bằng đá ở đây cũng có những hình ảnh tương tự như thế. Phải chăng người xưa đã biết đắp bờ theo các đường bình độ ( cùng một độ cao như nhau) để giữ nước canh tác và đã biết thể hiện chúng một cách chính xác lên bản đồ? Những đường cắt ngang, những đường đôi lại gợi cho chúng ta hệ thống kênh mương thủy lợi phục vụ cho nông nghiệp. Những hình vuông, hình chữ nhật thể hiện những căn nhà. Các đường bao ngoài căn nhà là tường thành ( bằng đất hay đá) bảo vệ căn nhà. Còn các đường đơn nối các căn nhà với nhau thể hiện đường đi ( hay lối đi) giữa các ngôi nhà. Có thể người xưa đã vẽ những tấm bản đồ trên đá đẻ xác định ( hay khảng định) lãnh thổ của các vị thủ lĩnh trong từng vùng riêng biệt. Cũng có những tấm bản đồ thể hiện vai trò của một vị thủ lĩnh trong việc chống giặc ngoại xâm, bảo vệ bờ cõi. Ở đây thể hiện vị thủ lĩnh đứng ở giữa trận địa chỉ huy, quân địch từ ngoài tấn công vào, bị quân ta tiêu diệt. Trong trường hợp nay, tấm bản đồ lại được thể hiện như một bức tranh hoành tráng. Với sự phong phú, đa dạng của nó, những hình khắc trên đá ở Sa Pa sẽ là đề tài nghiên cứu vô cùng lý thú đối với các ngành kiến trúc, hội họa, bản đồ . v.v . . . Và nếu chúng ta mở được chìa khóa giải mã được những ký hiệu thể hiện trên bản đồ thì sẽ đem lại rất nhiều điều thú vị.

Những bức tranh sinh hoạt độc đáo

Các hình khắc trên đá ở Sa Pa thể hiện nhiều hình người với những tư thế khác nhau. Đó là cảnh đánh giặc, cảnh lao động trên đồng ruộng, có khi là một người, hai người, có khi lại là một nhóm người, có khi là vị thủ lĩnh, có khi lại là người bình thường, thành viên của bộ tộc. Trên một tảng đá ở Bản Pho, ta gặp cảnh một đôi nam nữ đang giao hợp trong tư thế rất đặc biệt. Cả hai người đều ngoảnh mặt về phía trước, hai bộ phận sinh dục nối  liền nhau. Ở phía dưới là hình dáng một cái chậu. Hình ảnh này thể hiện tín ngưỡng phồn thực của người xưa. Nếu chúng ta liên hệ đến hình tượng bốn cặp nam nữ giao hợp được trang trí trên nắp thạp đồng Đào Thịnh (Yên Bái- niên đại cách đây 2.500 năm) và tục thờ “sinh thực khí” ở một số lễ hội ở miền Bắc, chúng ta thấy có sự thống nhất trong tín ngưỡng ban đầu, trong tâm linh cổ sơ của người Việt. Đó là khát vọng sinh sôi để bảo tồn nòi giống. Trong một số hình khắc có hai nhân vật nam nữ (phân biệt được nhờ sự thể hiện bộ phân sinh dục, và thường là to lớn hơn tỷ lệ bình thường), ta thấy các nhân vật nữ thường được đặt cao hơn nam giới. Phải chăng điều này phản ánh thời kỳ chế độ mẫu quyền, khi mà người phụ nữ có vị thế cao hơn nam giới ? nghiên cứu những hình khắc này, các nhà xã hội học, dân tộc học sẽ phát hiện được nhiều điều thú vị về các mặt đời sống, sinh hoạt của xã hội cổ xưa, về quan hệ giữa con người và con người, con người và thiên nhiên, vị thế của con người trong cộng đồng xã hội và có thể biết được những phong tục tập quán, những thói quen sinh hoạt của xã hội buổi sơ khai.

Dấu vết của chữ viết

Trên một bức vẽ, nếu chúng ta thấy các ký hiệu , hình vẽ được phân bố đều đặn, được lặp đi lặp lại liên tục thì chúng ta tin chắc rằng đó chỉ là hình hoa văn trang trí. Ví dụ như những hình chim, thú, tia sáng hay chữ S trên các mặt trống đồng. Hình hoa văn trang trí ngoài chức năng làm đẹp cho một đồ vật nào đó thì không có ý nghĩa gì khác. Khi một bức vẽ chứa đựng một suy nghĩ, một ý tưởng, một quan niệm nào đó của người sáng tạo ra nó thì không còn đơn thuần là những hình vẽ nữa mà là những văn tự đồ họa, một hình thức chữ viết sơ khai của loài người. Với cách hiểu như trên thì toàn bộ các hình khắc trên các tảng đá ở Sa Pa bao gồm các bản đồ, các bức tranh hoành tráng, hay các hình vẽ thể hiện sự sinh hoạt đều là những văn tự đồ họa. Với gần 200 tảng đá được khắc hình ở Sa Pa ta có thể coi đó là gần 200 tấm bia cổ xưa nhất của nước ta. Gần 200 tấm bia mà chúng ta chưa thể đọc được chi tiết, mới chỉ biết về chúng, mô tả chúng một cách đại khái, sơ lược. Nhưng ở bãi đá cổ Sa Pa không chỉ có văn tự đồ họa. Ở một số tảng đá, ta bắt gặp chữ viết ở dạng sơ khai và cả dạng hoàn chỉnh.

Đến Mường Hoa, nhìn những tảng đá lớn khum khum như hình mai rùa, nằm lấp trong cây, nằm lẫn trong cỏ, trên đó chi chít những hình vẽ và cả ký tự, bất giác ta liên tưởng đến những ghi chép trong thư tịch cổ Trung Hoa: “ Đời Đào Đường, Nam di có Việt Thường thị qua nhiều lần thông dịch, đến hiến một con rùa thần. Rùa ước được nghìn tuổi, rộng hơn ba thước, trên lưng có chữ khoa đẩu chép việc từ lúc khai thiên lập địa đến nay. Vua Nghiêu sai chép lấy, gọi là quy lịch”.

Quy lịch là lịch ghi chép về thiên văn, thời vụ, cách tính ngày, tháng, năm. Quy lịch được chép, khắc trên mai rùa, nhưng có được khắc trên đá không? Chắc chắn là có. Cái mà sứ giả Việt Thường mang sang biếu vua Nghiêu là lịch ghi trên mai rùa, để đảm bảo được nhẹ, dễ mang đi xa. Điều đó ai cũng biết. Nhưng những cư dân đã biết khắc lịch lên mai rùa, đem biếu, không lẽ lại không biết khắc lên đá để sử dụng lâu dài cho mình ? Những điều ghi chép trên đây trong thư tịch cổ Trung Hoa và những tảng đá cổ ở Sa Pa có liên quan gì với nhau ? Chỉ có giải mã được những hình vẽ bí ẩn, đọc được những dòng chữ khắc trên đá ở đây, chúng ta mới trả lời được thấu đáo câu hỏi này. / .

PDK .

Ảnh: Một số tảng đá cổ ở Sa Pa, trên đó có hình khắc và chữ viết.

Advertisements

Entry filed under: Uncategorized.

Giá trị đặc biệt của Hoàng triều trực tỉnh địa dư toàn đồ. Hội thảo: Nguyễn Triệu Luật – Con người và tác phẩm

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Lịch

Tháng Tám 2012
H B T N S B C
« Th7   Th9 »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

Most Recent Posts


%d bloggers like this: