Thử giải mã truyền thuyết Thánh Gióng

Tháng Tư 19, 2011 at 1:01 sáng 9 comments

Sáu đời Hùng vận vừa suy

Vũ Ninh có giặc mới đi cầu tài

Làng Phù Đỏng có một người

Sinh ra chẳng nói, chẳng cười trơ trơ

Những ngờ oan trái bao giờ

Nào hay thần tướng đợi chờ phong vân

Nghe vua cầu tướng ra quân

Thoắt ngồi, thoắt nói, muôn phần khích ngang

Lời thưa mẹ, dạ cần vương

Lấy trung làm hiếu, đôi đường phân minh

Sứ về tâu trước triều đình

Roi vàng ngựa sắt, đề binh tức thì

Thánh vương lúc ấy ra uy

Nửa chiều sấm sét, tức thì giặc tan

Áo nhung bỏ lại Linh San

Thuát đà thoát nợ trần hoàn lên tiên

Miếu đình còn dấu cố viên

Chẳng hay chuyện cũ lưu truyền có không.

( Trích Đại Nam quốc sử diễn ca )

*

Một cậu bé mới lên ba tuổi, bỗng trở nên to lớn dị kỳ, cưỡi ngựa sắt, mặc giáp sắt, đội nón sắt, cầm gậy sắt, đánh đuổi giặc Ân xâm lược. Giặc tan, Gióng một mình một ngựa lên núi Sóc Sơn, bay về trời. Câu chuyện trên đã bị phủ một lớp sương mù huyền thoại dày đặc, nhưng nếu dùng nhãn quan ngày nay , chúng ta vẫn có thể thấy được cốt lõi của sự thật lịch sử.

Thánh Gióng, người anh hùng của nhân dân

Theo truyền thuyết thì Thánh Gióng thuộc về đời Hùng Vương thứ 6. Cũng như các truyền thuyết khác, chúng ta không thể xác định được chính xác niên đại, nhưng có thể ước đoán mốc thời gian của câu chuyện vào khoảng thế kỷ thứ 6- 5 trước Công nguyên (TCN) tức là sau khi triều Hùng ra đời khoảng trên 100 năm. Niên đại này nếu đem đối chiếu với niên đại Khảo cổ học là hoàn toàn phù hợp. Truyền thuyết Thánh Gióng ở vào sơ kỳ thời đại đồ sắt (lúc đó sắt được coi là vật liệu lý tưởng, nên áo giáp và vũ khí của Gióng đều bằng sắt) cách ngày nay khoảng 2.500 năm .

Gióng là con một bà mẹ nghèo ở miền quê, không biết bố là ai. (sau này người ta thuần thoại hóa bằng chi tiết bà mẹ dẫm vào dấu chân khổng lồ mà thụ thai- một chi tiết có ở nhiều câu chuyện cổ về các nhân vật thần kỳ, cũng có thể phản ánh thời kỳ mẫu hệ, con chỉ biết có mẹ). Vì không chồng mà chửa, người mẹ ấy đã phải chịu bao tủi nhục, cay đắng: Bà đã bị đuổi ra khỏi làng, lên rừng Trại Nòn (nay là Phù Dực) để sinh ra Gióng; bà đã phải bắt ốc, mò cua để nuôi con. Là một người mẹ nghèo khổ, sinh ra Gióng trong điều kiện như vậy, bà bị mọi người hắt hủi (sau này, trong lễ hội, làng xưa kia đã đuổi mẹ Gióng không được làm chủ hội- đây cũng là hình thức xử lý của tâm thức dân gian đối với thái độ đối xử không công bằng với mẹ Gióng trước đây). Gióng lớn lên bằng cơm, cà- những thức ăn bình dân của quê hương và uống nước sông quê. Một bữa ăn của Gióng:

Bảy nong cơm, ba nong cà

Uống một hơi nước , cạn đà khúc sông.

Trong cuộc đời của Gióng, không thấy có thịt cá và cao lương mỹ vị. Vì có giặc, Gióng buộc phải lớn nhanh với một sức lớn khổng lồ để đánh giặc. Khi giặc tan, Gióng lại bay lên trời, chứ không ở lại để hưởng lộc nước, ơn vua. Gióng là hình tượng người anh hùng của nhân dân, người anh hùng của đồng ruộng.

Truyền thuyết Thánh Gióng và cuộc kháng chiến toàn dân chống ngoại xâm

Tìm hiểu truyền thuyết Thánh Gióng, chúng ta sẽ gặp một điều hết sức đặc biệt, đó là chiều sâu, chiều rộng của cuộc kháng chiến, là sự đóng góp của nhân dân vùng trung châu trong công cuộc chống giặc ngoại xâm. Trước khi Gióng ra đời, vùng ven sông Tô Lịch (Hà Nội) đã có ông Lý Tiến vâng mệnh vua Hùng cầm quân chống giặc. Trong trận chiến ở Vũ Ninh (nay là Quế Võ) , không may ông bị tên bắn vào ngực chết (ngày nay ở phố Hàng Cá, Hà Nội ,còn đền thờ ông). Sau Lý Tiến có hai anh em ông Dực và ông Minh (ở Hà Lỗ, nay thuộc Đông Anh) cũng đánh giặc Ân nhưng không thắng. Khi Gióng ra quân, hai ông đã hội quân với Gióng để đánh giặc.

Để chuẩn bị vũ khí cho Gióng, dân chúng đã phải tập hợp toàn bộ thợ rào (tức thợ rèn) của ba làng Phù Đổng (quê Gióng), Làng Mòi (tức Mai Cương), và Làng Na (tức Y Na) để rèn vũ khí. Khi Gióng ra quân, người theo ra trận rất đông: Đoàn trẻ chăn trâu làng Hội Xá, người đi câu vác cả cần câu, người đi săn vác cả cung nỏ, hổ (bị người săn) giờ cũng nhập vào đoàn quân của Gióng. . . Ở Trung Mầu (Gia Lâm) có người đang cầm vồ đập đất cũng vác vồ đi theo. Ở Võ Giàng có hai anh em đang đập đất cũng vội vàng đi theo. Ở làng Na có năm anh em sinh năm cũng mộ quân đi theo Gióng. . . Chúng ta có thể đặt câu hỏi: Gióng đã là thần tướng giáng sinh với sức mạnh diệu kỳ, từng nhổ cả bụi tre mà quật vào giặc, lại có ngựa sắt phun lửa, vậy thì cần gì phải có quân đi theo cho vướng bận ? Thực ra, ngựa sắt phun lửa, người khổng lồ chẳng qua là hình ảnh đã được thần thoại hóa. Có lẽ Gióng cũng có tầm vóc của . . .người bình thường. Ông chỉ có lòng dũng cảm và ý chí chiến đấu hơn người. Khi có giặc, ông đã tập hợp được đông đảo lực lượng kháng chiến cả một vùng rộng lớn ở trung châu để đánh giặc. Lực lượng nhân dân với đủ các tầng lớp đó mới là sức mạnh thắng giặc chứ đâu phải ngựa sắt ! Nhà thơ Tố Hữu sau này đã có câu thơ rất hay để khái quát sức mạnh của Thánh Gióng :

Sức nhân dân khỏe như ngựa sắt

Chí căm thù rèn thép làm roi

Về sự hi sinh của Gióng, truyền thuyết kể rằng, sau khi gặc tan, Gióng một mình một ngựa lên núi Sóc Sơn rồi phi thẳng lên trời ! Đây rõ ràng là hình ảnh thần thoại hóa cái chết của người anh hùng. Nhân dân ta không muốn để cho người anh hùng dân tộc phải hi sinh. Cũng như truyền thuyết về An Dương Vương đã cho ông cầm sừng tê đi xuống biển, thực chất là ông đã phải trẫm mình tự vẫn. Nhưng truyền thuyết cũng đã để “hở” (vô tình) cho chúng ta biết rằng Gióng đã hi sinh sau khi đánh tan giặc. Những chỗ “hở” trong truyền thuyết, trước hết là áo giáp sắt của Gióng không kín. Khi Gióng ra trận, những trẻ chăn trâu làng Hội Xá thấy áo giáp của Gióng còn hở lưng, hở bụng đã lấy hoa lau giắt vào cho kín. Hoa lau thì làm sao cản được cung tên? Chi tiết thứ hai để cho ta suy đoán Gióng bị thương, đó là trên đường thắng giặc trở về, ông đã nhiều lần dừng lại uống nước. Đây là triệu chứng của cơn khát do mất máu. . Một chi tiết nữa để ta khẳng định Gióng bị trọng thương, đó là sau khi thắng giặc, ông đã không trở về ra mắt mẹ. Gióng không muốn mẹ nhìn thấy mình đầy thân máu chảy càng thêm đau khổ, chính vì vậy ông đã một mình một ngựa lên vùng núi Sóc Sơn và chết ở đó. ( Có một số tác giả giải thích: Sau khi thắng giặc, Gióng không về ra mắt mẹ vì ông vô tư, chỉ nghĩ việc nước mà quên tình nhà(!)

Qua phân tích trên, ta thấy được cốt lõi của sự thật lịch sử: Vào buổi bình minh dựng nước, đã có một người anh hùng trẻ tuổi đứng lên đánh đuổi giặc ngoại xâm và anh dũng hi sinh. Ông đã được nhân dân ta đời đời thờ phụng. Xét trong lịch sử dân tộc ta , trường hợp tương tự cũng không hiếm. Thời Lý có cô gái 9 tuổi tên là Trần Ngọc Hoa đã theo Lý Thường Kiệt đi đánh giặc Chiêm Thành, lập được công lớn và được dân lập đền thờ ở làng Đại Yên, quận Ba Đình, Hà Nội. Thời Trần có Trần Quốc Toản mới 15 tuổi đã cầm quân đánh quân Nguyên và đã lập được công lớn được sử sách ghi lại. Vậy thì trong lịch sử xa xưa của dân tộc , một vị anh hùng nhỏ tuổi lập được kỳ tích chống giặc ngoại xâm không có gì là lạ (tất nhiên , truyền thuyết kể Thánh Gióng 3 tuổi đánh giặc chỉ là cách nói cường điệu mà thôi, không nên quá tin vào con số cụ thể 3 tuổi đó)

Về chiến trường Thánh Gióng đánh giặc Ân

Truyền thuyết chỉ cho ta cụ thể chiến trường của Thánh Gióng là núi Trâu Sơn, thuộc bộ Vũ Ninh. Đây là một vùng đất bên bờ Lục Đầu Giang, một vùng trọng yếu của nước ta thuở xưa.  Lật lại lịch sử, chúng ta thấy đây là nơi kẻ thù hay nhòm ngó. Thời An Dương Vương, Triệu Đà cũng chiếm Vũ Ninh làm bàn đạp để đánh chiếm Cổ Loa. Thời Hai Bà Trưng, Mã Viện cũng đánh Hai Bà bắt đầu từ Lãng Bạc (Lãng Bạc là vùng Lục Đầu Giang chứ không phải là Hồ Tây như nhiều người lầm tưởng) ,từ Lãng Bạc làm bàn đạp mà đánh Mê Linh, Cấm Khê. Sở dĩ vùng này hay bị nhòm ngó là vì đường thủy từ Vân Đồn qua sông Bạch Đằng , sông Đá Bạch rồi vào Lục Đầu Giang rất thuận tiện. Không phải ngẫu nhiên mà từ Ngô Quyền , Lê Hoàn đến Trần Hưng Đạo đều đánh giặc những trận quyết chiến chiến lược trên sông Bạch Đằng. Vì vậy, việc quân tướng giặc Ân lợi dụng sông Bạch Đằng đổ bộ vào vùng Phả Lại, Lục Đầu, chiếm lấy Vũ Ninh làm bàn đạp chiếm nước ta là hoàn toàn có thể cắt nghĩa được.

Tóm lại, truyền thuyết Thánh Gióng phản ánh cuộc kháng chiến đầu tiên, cuộc thử lửa đầu tiên của ông cha ta trong buổi bình minh của lịch sử. Nhân vật Thánh Gióng chính là hình ảnh người anh hùng trẻ tuổi đã chiến đấu anh dũng và hi sinh vì nước để bảo vệ nền độc lập đó. / .

( Trích từ cuốn Nhìn về thời đại Hùng Vương, Nxb Lao Động, 2009)

Ảnh trong bài

1. Trang bìa cuốn Nhìn về thời đại Hùng Vương của Phan Duy Kha

2. Lễ hội Ở đền Phù Đổng

ẢNH BỔ SUNG :

Chụp tại nơi Thánh Gióng bay về trời : Đền Gióng và Tượng đài Thánh Gióng, xã Phù Linh, huyện  Sóc Sơn, Hà Nội( Ảnh chụp ngày 25.2.2012)

Advertisements

Entry filed under: Uncategorized.

Thơ Hạnh Mai Ngày hội đọc sách tại Văn Miếu Hà Nội

9 phản hồi Add your own

  • 1. Huyen  |  Tháng Tám 20, 2011 lúc 8:32 sáng

    hay lam

    Phản hồi
    • 2. phanduykha  |  Tháng Tám 20, 2011 lúc 10:16 sáng

      Cảm ơn lời khen của bạn. Nhưng sao bạn kiệm lời thế.

      Phản hồi
  • 3. ngu sinh  |  Tháng Chín 2, 2011 lúc 8:40 sáng

    thầy nói nhiều điều phải. mong thày tìm xem giặc ân là giặc nào. nó ứng với thời đại nào của tàu thì sẽ suy ra được thời tương đương của ta.
    tìm xem số 3, sắt, sóc sơn, vết chân lớn, gióng, .. có nghĩa gì thì biết được tên, tuổi năm sinh ra ông gióng.
    niên bang xưa có 15 bộ. 1 bộ là 1 nước. do đó tìm được chính xác núi trâu và đất vũ thì biết được nước của ông gióng.
    đất hùng dương ngày trước rộng lớn mênh mông. đâu có nhỏ như bây giờ.
    thày nghiên cứu theo đồng giao thì còn nhiều ngô nghê. đã làm ra được quần áo giáp thì trình độ phải cao, làm sao có thể để hở lưng như vậy, lại còn nhét lau nữa – đây chỉ là chi tiết đồng giao thôi.
    bảo ông thánh này tử trận cũng chưa chắc. vì như anh hùng trần quốc toản cũng chưa có bằng chứng chính xác là tử trận.
    lịch sử ta bị chìm lấp quá sâu.
    cầm phải có kẻ mò kim đáy bể.

    Phản hồi
    • 4. phanduykha  |  Tháng Chín 2, 2011 lúc 11:13 sáng

      Đặt ra câu hỏi thì dễ, nhưng trả lời được những câu hỏi này thì thật là khó. Dầu sao cũng xin được cảm ơn những gợi ý của ông, có thể sẽ là đề tài cho những bài viết sâu hơn về sau.
      Thân kính

      Phản hồi
      • 5. Huong Quỳnh  |  Tháng Mười 7, 2014 lúc 9:25 sáng

        Lịch sử cổ đại Việt Nam có ai viết và để lại bằng cách nào? Thậm chí cuốn Lịch sử các triều đại Việt Nam (được xuất bản hẳn hoi), ngay chương đầu đã hư hư như truyền thuyết. Viết sử và lưu trữ lài liệu về lịch sử cổ đại và trung đại ở Việt Nam có được là bao. Thế thì dựa vào đâu? Khảo cổ thì không thấy chỉ còn truyền miệng dân gian. Theo ý của “ngu thần”, cứ mặc kệ truyền thuyết nói gì vì nó chỉ có ỹ nghĩa tinh thần nhiều hơn là sự thật. Ngay tại thời đại công nghệ thông tin bây giờ, những sự kiện thực tế mang tính lịch sử có được xếp vào để lưu trữ mang tầm quốc gia đâu? Nên về sau con cháu chúng ta cũng sẽ chẳng biết hết mọi góc cạnh về những gì ông cha để lại. Cõ lẽ là lô-gic đời thường của viết sử thế thôi.

  • 6. hiennhan  |  Tháng Ba 21, 2012 lúc 9:20 sáng

    cháu cũng đang muốn tìm hiểu xem Thánh Gióng có thật không thì thấy bài của bác. những lí giải rất hay, có vẻ thuyết phục nhưng đúng là phải cần có những chứng cứ hay di vật khảo cổ, mà điều đó thì thật khó. cháu cũng nghiêng về giả thiết Thánh Gióng có thật, đã được dân ta huyền thoại hóa. điều này là dễ hiểu vì ĐứcThánh Trần cũng thế. nhưng có lẽ vì thời Hùng Vương quá xa và vẫn còn nhiều bí ẩn nên rất khó để có những chứng cứ xá thực. vì theo cháu biết thì thực tế thời đó không có giặc Ân (có thể đây là để chỉ giặc phương Bắc). bài viết này cũng rất thú vị, rất cảm ơn bác. Cháu hi vọng được gặp bác hoặc có thể được liên lạc với bác để tìm hiểu thêm.

    Phản hồi
    • 7. phanduykha  |  Tháng Ba 21, 2012 lúc 9:57 sáng

      Xin cảm ơn bạn. Những nhận xét , lật đi lật lại vấn đề như thế, trong bạn đã có phẩm chất của một người nghiên cứu rồi đấy. Hãy cố gắng lên nhé. Bạn muốn liên lạc với tôi thì xin bấm vào bức ảnh nhỏ bằng đầu ngón tay ở mục phản hồi, sẽ có tất cả đấy.
      Chào thân ái.

      Phản hồi
  • 8. Trung  |  Tháng Ba 13, 2015 lúc 1:03 chiều

    Tôi tự thắc mắc và đánh từ khóa thì thấy bài của bác. Rất cám ơn một cách suy nghĩ. Thực ra thì ta chỉ giả định chứ chẳng bao giờ ta biết được sự thật vì lịch sử xa xôi của ta quá ư mơ hồ. Nhưng nếu cố gắng thì biết đâu chẳng biết giặc Ân là giặc nào. Vào thời đó, ngay cả miền Nam Trung Quốc vẫn là xứ của Bách Việt. Tôi đồ rằng cái tên Giặc Ân hoặc là sản phẩm của người đời sau, tức là sau khi biết đến cái đất Ân thời nhà Thương bên Trung Quốc, hoặc là cách phiên âm sai lạc đi của một cái tên nào đó trong lịch sử. Bởi vì, tôi đọc đâu đó thấy nói tiếng Viết thời sơ sử khác rất xa với tiếng Việt bây giờ. Rất mong được biết.
    Thân ái và cám ơn.

    Phản hồi
  • 9. Trương Quang Hiệp  |  Tháng Bảy 29, 2015 lúc 1:18 chiều

    lúc nhỏ khi nghe về chuyện thánh gióng cháu cũng có thắc mắc về chi tiết ngài cởi áo giáp và bay về trời vì khi đi thăm đền hùng,khi thăm mộ vua hùng thì có nghe về câu chuyện khi vua hùng thứ 6 sau khí phá giặc ân đã “hóa” ở đây sau khi vắt chiếc áo lên cành cây gần đó,ko biết điều này có nét gì đó giống nhau. Còn việc “giặc Ân” liệu đây có phải đây là triều đại nào đó hay chỉ là một bộ tộc nào của Trung Quốc không ạ ? nếu đây là một cuộc chiến lớn với quy mô và chiến trường rộng khắp thì phải có những di vât nào đó liện quan để chúng minh. Mong bác có thể giải đáp giúp cháu ạ

    Phản hồi

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Lịch

Tháng Tư 2011
H B T N S B C
« Th3   Th6 »
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930  

Most Recent Posts


%d bloggers like this: