Lăng mộ Quang Trung ở Nghệ An, một hướng tìm tòi mới

Tháng Mười 12, 2010 at 12:20 chiều Bạn nghĩ gì về bài viết này?

       1- Phượng Hoàng Trung Đô, nguyện vọng tha thiết của Quang Trung. 

   Quang Trung- Nguyễn Huệ sinh ra, trưởng thành và xây dựng cơ  nghiệp từ đất Bình Định. Thế nhưng , quê gốc của ông lại ở Nghệ An. Tổ tiên ông vốn gốc họ Hồ ở Quỳnh Đôi, Quỳnh Lưu , sau đó dời về làng Thái Lão, Hưng Nguyên ,Nghệ An.  Xứ Nghệ, đó là mảnh đất thiêng liêng đối với Nguyễn Huệ. Trong cuộc đời cầm quân bách chiến, bách thắng của mình, có một điều Nguyễn Huệ luôn luôn tha thiết mà cho đến cuối đời vẫn chưa thực hiện được. Đó là việc thiên đô ra Nghệ An.

    Ngay từ khi chưa lên ngôi, mới được vua anh phong tước Bắc Bình Vương, Nguyễn Huệ đã có ý định chọn Nghệ An làm đất đóng đô. Trong tờ  chiếu đề ngày 1 tháng 6 năm Thái Đức thứ 11 ( tức năm 1788, cuối năm này, Nguyễn Huệ mới lên ngôi) gửi Nguyễn Thiếp, ông viết: “ Chiếu ban xuống cho Phu tử nên sớm cùng ông Trấn thủ Thận ( tức Trấn thủ Nghệ An Nguyễn Thận) tính toán mà làm việc xem đất đóng đô tại Phù Thạch. Hành cung thì ỏ phía sau, khá gần núi”. Bến đò Phù Thạch, dân gian gọi là bến đò chợ Tràng, gần núi Lam Thành. Nhưng Nguyễn Thiếp xem xét qua loa rồi trả lời : “ Chỗ đó chật hẹp, kề núi kề sông, bờ sông lại hay bị sạt lở” ( trích thư Nguyễn Thiếp). Sau khi nhận được thư trả lời của Nguyễn Thiếp, ngày 3 tháng 9, Nguyễn Huệ lại gửi chiếu cho Nguyễn Thiếp, có ý trách Nguyễn Thiếp không nhiệt tình trong việc được giao, “ Nếu bảo rằng những chỗ như Phượng Hoàng, Khánh Sơn không được đô hội thì sao chẳng tìm chỗ tốt khác cho thỏa ý quả cung cố trông mong”. Ông gợi ý: “ Nhớ buổi hồi loan kỳ trước, lúc qua Hoành Sơn, quả cung đã từng mở xem địa đồ, thấy ở huyện Chân Lộc, xã Yên Trường hình thế rộng rãi, khí tượng tươi sáng, có thể chọn để xây kinh đô mới. Thật là chỗ đất đẹp để đóng đô vậy”.

    Thật ra thì cả Nghệ An không phải không chọn được đất đóng đô. Nhưng vì Nguyễn Thiếp vốn trù trừ. Ông là cựu quan lại nhà Lê, không muốn đem  thân theo phò Tây Sơn ( Lúc này Quang Trung chưa đại phá quân Thanh) sợ mang tiếng với giới nhà Nho, lại không muốn Tây Sơn đóng đô trên quê hương mình (sợ dân phải phu phen tạp dịch nhiều mà oán trách lây đến ông). Vì vậy, ông chần chừ, lần lữa. Khi thì bảo không tìm được đất, lúc thì lại cáo ốm. Thư đi từ lại mãi cuối cùng Nguyễn Thiếp cũng nhận lời ra giúp Nguyễn Huệ. Vùng đất ông chọn đó nằm giữa núi Quyết ( tên chữ là Phượng Hoàng) và núi Mèo ( tên chữ là Kỳ Lân). Cũng vì Kinh đô nằm cạnh núi Phượng Hoàng, lại nằm vào khoảng giữa của Đất nước ( so với Thăng Long và Phú Xuân) nên Quang Trung gọi là Phượng Hoàng Trung Đô hay Trung Kinh Phượng Hoàng thành. Chính vì sự chần chừ, lần lữa của Nguyễn Thiếp và cái chết đột ngột của Quang Trung mà Phượng Hoàng Trung Đô chưa trở thành Kinh đô.  Đáng tiếc vậy thay !

    2-  Quy mô thành Phượng Hoàng Trung Đô:

    Sau khi chọn đươc đất, Quang Trung bèn sai thợ xây thành. Sách Hoàng Lê nhất thống chí viết : “ Vua Quang Trung cho rằng, Nghệ An ở vào chính giữa nước, đường sá từ Nam ra, từ Bắc vào vừa bằng nhau, quê Tổ tiên mình cũng ở đấy bèn sai trưng dụng thật nhiều thợ thuyền, chuyên chở thật nhiều gỗ đá, gạch ngói để xây dựng cung phủ, lâu đầi, đắp thành đất xung quanh và sai các quân lính đào đá ong ở địa phương để xây thành trong, dựng toà Lầu Rồng ba tầng cùng điện Thái Hoà, hai dãy hành lang để phòng dùng đến khi có triều hội. ( HLNTC, tr.378)

    Trong khoảng những năm 1940, học giả Hoàng Xuân Hãn đã từng đến khảo sát toà thành này và mô tả: “Ngày nay khoảng giữa núi Quyết và núi Mèo còn thấy dấu tích một toà thành cũ hình gần tam giac. Dấu thành và đường hào đang còn rõ. Cửa Tiền ở phía Nam. Núi Mèo (Kỳ Lân ) làm nền cho đồn gác, thành phía Nam chắp vào núi ấy. Mặt đông bắc lấy núi Quyết (Phượng Hoàng) làm thành . Địa thế thành rất dễ giữ. Phía trước có sông Cồn Mộc và sông Lam, phía bên có núi Quyết đều là hào và thành thiên nhiên. Ở giữa thành còn dấu thành trong và nền nhà. Nhất là có nền cao ba bậc ở phía Bắc mà ngày sau, đời Nguyễn dùng làm nền Xã Tắc, đó là chỗ Quang Trung ngự triều trong khi tạm nghỉ ở Nghệ An”  ( Trích La Sơn Yên Hồ Hoàng Xuân Hãn, Tập 2, tr .1050). Quy mô thành không lớn, chưa xứng tầm với một kinh đô, như Hoàng Xuân Hãn đã nhận xét : “Thành Phượng Hoàng nhỏ, thành nam chỉ dài 300 mét, bức thành tây dài 450 mét, và các nền cao thì ngang dọc cũng chỉ chừng 20 mét mà thôi” ( Sđ d, tr. 1050)

    Khảo tả của Hoàng Xuân Hãn là tương đối chính xác nhưng chưa cụ thể. May thay, chúng ta còn được thấy bức ảnh hàng không (ảnh chụp từ trên máy bay- không ảnh) thành Phượng Hoàng Trung Đô chụp từ những năm 1930. Bức ảnh này được đưa vào tác phẩm An Tĩnh cổ lục ( Ảnh mang số hiệu XCIII) của Le Breton một học giả người Pháp. Trong cuốn sách trên, Le Breton gọi thành này là thành Rú Mèo và không nói rõ nguồn gốc. Nhờ bức ảnh này, chúng ta hình dung được cụ thể quy mô vị trí của thành Phượng Hoàng vì các bức  tường thành còn thể hiện rất rõ. Thành phía đông bắc chạy sát theo chân núi Quyết ( Phượng Hoàng) .Phía nam thành cắt ngang qua núi Mèo ( Kỳ Lân ) , có lẽ lợi dụng núi Mèo làm đồn gác, như Hoàng Xuân Hãn phỏng đoán, cũng có thể đặt cột cờ trên núi này (vì nó ở phía nam) . Thành phía tây cắt qua cánh đồng bằng phẳng, kẻ thành một đường thẳng tắp lên sát núi Mũi Rồng (một nhánh của núi Quyết) .Bên ngoài tường thành là hào. Hào phía tây và phía nam còn thể hiện rất rõ. Toà thành gần như hình tam giác .Đỉnh phía bắc có đền Rồng. Phía nam đền Rồng là thành nội . Giữa thành nội là nền của Lầu Rồng ba tầng (xem bản đồ). Khu vực này nay là Lâm viên núi Quyết, thuộc địa phận phường Trung Đô, thành phố Vinh.

    3- Giả thuyết lăng Quang Trung ở thành Phượng Hoàng

    Chúng ta biết rằng ,trước khi từ trần, Quang Trung có cho gọi Trần Quang Diệu, lúc này đang làm Trấn thủ Nghệ An về Phú Xuân để dặn dò: “Bọn ngươi nên giúp rập Thái tử sớm thiên đến Vĩnh Đô để khống chế thiên hạ. Không thế thì quân của Gia Định lại, bọn ngươi chết không có chỗ chôn đâu” (Theo Đại Nam chính biên liệt truyện, sơ tập, q 30). Điều đó nói lên sự bức xúc của Quang Trung đối với việc thiên đô. Trong hình dung của Quang Trung (trước khi mất) thì Phú Xuân sẽ là cựu đô, trong ngày một ngày hai, kinh đô mới sẽ là Trung Đô. Có lẽ nào Quang Trung không thấy trước, sau khi cả triều đình thiên đô ra Nghệ An sẽ để lại ngôi lăng của mình trơ trọi ở Phú Xuân không người chăm sóc? Có lẽ nào trong khi căn dặn về việc thiên đô, Quang Trung lại không căn dặn luôn cả địa điểm đặt lăng của mình (Quang Trung là người quyết đoán, ngay cả việc chọn đất đóng đô, ông cũng chỉ ra mấy địa điểm cho Nguyễn Thiếp chọn, như ta đã biết) .Vì đây là chuyện cơ mật nên chỉ một số rất ít người được biết. Chúng ta lâu nay cứ cả tin vào mấy dòng ghi chép rất chung chung (vì không biết cụ thể) về việc an táng Quang Trung của các sử gia nhà Nguyễn: “táng ở phía nam sông Hương” rồi chỉ đi tìm theo hướng đó. Những giả thuyết về cung điện Đan Dương của Nguyễn Đắc Xuân, lăng Ba Vành của Trần Viết Điền, rồi núi Kim Phụng, núi Ngọc Trản, . . .nhưng xem ra tất cả đều chưa đủ sức thuyết phục . Có một điều hết sức vô lý là, một ngôi lăng đồ sộ như thế ở kinh đô Phú Xuân, tồn tại ngót 10 năm trời mới bị phá (1792- 1801) có lẽ nào không hề để lại một chút ký ức gì trong nhân dân địa phương ở nơi gần lăng? Vì vậy đặt vấn đề nghi vấn lăng Quang Trung không ở Phú Xuân và chưa bị quật phá không phải là không có cơ sở. Gần đây có tác giả nêu giả thuyết là lăng Quang Trung ở Bình Thuận. Giả thuyết này khó có thể chấp nhận. Vì trước khi Quang Trung mất, vùng Bình Khang, Bình Thuận đang là đất tranh chấp, đến khi Quang Trung mất thì đã về tay Gia Long rồi, làm sao có thể táng Quang Trung ở đó được? Vả lại từ Phú Xuân vào Bình Thuận phải qua Quy Nhơn, vùng đất của Thái Đức Hoàng Đế cai quản. Mà lúc này triều đình Quang Toản và triều đình Nguyễn Nhạc đang mâu thuẫn làm sao mà đi qua đó được (Nguyễn Nhạc ra Phú Xuân dự đám tang Quang Trung và bị chặn lại ở địa đầu Quảng Ngãi) .Như vậy thì với tấm lòng hướng về cội nguồn gốc tổ, có khả năng trước khi mất, Quang Trung đã di chúc lại cho Trần Quang Diệu và các cận thần về việc đưa thi hài của mình về Nghệ An mà cụ thể là gần Phượng Hoàng Trung Đô, kinh đô mới mà ông đã chọn và lúc nào cũng tha thiết được chuyển đô về đó.

    Gần đây ,một số nhà ngoại cảm khẳng định thi hài Quang Trung ở dưới một hang sâu ở núi Mũi Rồng. Thậm chí có nhà ngoại cảm còn nhìn thấy “vua đang nằm giữa một cung điện dưới độ sâu 17,2 mét  (Theo báo Đờì sống &Pháp luật) ! Ý kiến của các nhà ngoại cảm không thể lấy làm căn cứ nhưng cũng có tính chất gợi ý, gợi mở, tạo cảm hứng cho những hướng tìm tòi nghiên cứu sau này. Hang đá ở Mũi Rồng có liên quan gì đến đền Rồng và đền Rồng có liên quan gì đến Lầu Rồng ba tầng của Phượng Hoàng Trung Đô xưa,  những câu hỏi đang rất cần lời giải. Và, còn một điều này nữa: Liệu những di tích về Quang Trung ở Phượng Hoàng Trung Đô có liên quan gì đến bốn cặp câu đối khóc vua Quang Trung mà cách đây 12 năm , vào năm 1998, người ta đã phát hiện được ở Nghệ An. Bốn cặp câu đối rất xúc động, nói lên lòng đau đớn tiếc thương và tự hào cảm phục đối với Quang Trung. Xin trích ghi lại 2 câu (Nguyên văn chữ Hán, xin được dịch nghĩa) :

   – Vâng mệnh trời, giúp nước Việt da vàng, công tích chói ngời, sấm giăng chớp giật, trong giờ phút mong manh thấy rõ uy lực của đấng anh hùng ,

     Nương mây trắng đến chốn quê vua, trong chơi vơi, từ ngõ hẻm đến hang cùng , không hề kêu gọi mà ai nấy đều mến mộ.

    – Quá đỗi rối ren! Công cuộc phòng vệ đất nước mới vừa xong ,thì bỗng chốc vị thần đã về cõi mặt trời mặt trăng, ánh sáng gom tụ nơi đền đài, từ bấy giấc mộng ngàn năm quanh quẩn đâu đây,

    Chao ôi buồn thảm! Cái râu rồng không bao giờ quay lại, tuy vậy ơn cứu vớt sinh linh còn đó , mưu đồ xây dựng lại đất nước thịnh trị lâu dài thì không thể nữa rồi .

   ( Trích văn bản chữ Hán Tây triều Quang Trung quân án giá do Nguyễn Nhân Lục phát hiện, Vũ Ngọc Liễn dịch ).Nếu không ở nơi có lăng mộ đền đài Quang Trung  sao có những câu đối cảm động như thế.

    Muốn trả lời được những điều nghi vấn đó, cần phải đầu tư nghiên cứu khảo sát công phu. Và Nghệ An, Phượng Hoàng Trung Đô hứa hẹn sẽ đem lại nhiều điều mới mẻ , hấp dẫn . / .

                                                                                     P D K .

   Ảnh 1: Toàn cảnh Phượng Hoàng Trung Đô (Ảnh chụp từ máy bay) được in trong cuốn An Tĩnh cổ lục .

   Ảnh 2: Bản đồ Phượng Hoàng Trung Đô do Phan Duy Kha biên vẽ lại từ ảnh hàng không.

Advertisements

Entry filed under: Uncategorized.

Bà Triệu, nàng trinh nữ hi sinh vì nước Ô Thanh Bảo có phải là ô Cầu Giấy ?

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Lịch

Tháng Mười 2010
H B T N S B C
« Th9   Th11 »
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031

Most Recent Posts


%d bloggers like this: